کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

رهیافت یکپارچه اینترنت‌اشیاء و بلاکچین در مدیریت پسماندهای صنعتی

نویسندگان :

میترا چراغی¹

1- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

کلمات کلیدی :

اینترنت اشیا،بلاکچین،مدیریت پسماند صنعتی،قرارداد هوشمند،شفافیت زنجیره تأمین

چکیده :

مدیریت پسماندهای صنعتی و ویژه حاوی ترکیبات خطرناک، به دلیل ماهیت پیچیده زنجیره ارزش شامل حلقه‌های متعدد ثبت، حمل‌ونقل، بازیافت و دفع نهایی، همواره با چالش‌های جدی نظیر عدم شفافیت و دفع غیرمجاز مواجه بوده است. این مقاله با هدف ارائه یک چارچوب مفهومی یکپارچه مبتنی بر فناوری اینترنت اشیا (IoT) و بلاکچین برای مدیریت هوشمند پسماندهای صنعتی انجام شده است. روش‌شناسی پژوهش از نوع مرور نظام‌مند (Systematic Review) با جستجو در پایگاه‌های داده معتبر ScienceDirect، Web of Science، Scopus، IEEE Xplore و PubMed در بازه زمانی 2020 تا 2026 بود که در نهایت 31 مطالعه معیارهای ورود را احراز کردند. یافته‌ها در لایه‌ ادراک و جمع‌آوری داده با به‌کارگیری حسگرهای هوشمند، RFID، GPS و پهپادهای مجهز به حسگرهای گازی، لایه انتقال و ذخیره‌سازی مبتنی بر بلاکچین با استفاده از ساختار درخت مرکل و قراردادهای هوشمند برای تضمین تغییرناپذیری و شفافیت داده‌ها، و لایه تصمیم‌سازی با بهره‌گیری از الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای بهینه‌سازی لجستیک، پیش‌بینی الگوهای تولید پسماند و شناسایی خودکار تخلفات دسته‌بندی شدند. نتایج نشان می‌دهد که پیاده‌سازی این رهیافت یکپارچه می‌تواند مصرف سوخت ناوگان حمل پسماند را تا 30 درصد کاهش، خطای انسانی در ثبت اطلاعات را از 3 درصد به کمتر از 3/0 در هزار کاهش، و نرخ تشخیص تخلفات زیست‌محیطی را تا 40 درصد افزایش دهد. چالش‌های اصلی پیاده‌سازی شامل کمبود زیرساخت‌های فنی، ضعف قوانین و مقررات شفاف، هزینه‌های اولیه بالا و نبود نیروی انسانی متخصص است. این چارچوب با فراهم‌آوردن شفافیت کامل، قابلیت ردیابی غیرقابل انکار و امکان ایجاد انگیزه‌های اقتصادی از طریق توکن‌های دیجیتال، بستر مناسبی برای گذار از مدیریت منفعل و واکنشی به یک سیستم فعال، هوشمند و اشتراکی در مدیریت پسماندهای صنعتی ایران فراهم می‌آورد.