کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

تعیین جنسیت و تنوع ژنتیکی با استفاده از نشانگرهای مورفولوژیکی و مولکولی در پسته (Pistacia) با تأکید بر .Pistacia vera L

نویسندگان :

محمدرضا علیزاده جلگه پور¹ کاظم کمالی علی آباد²

1- دانشگاه یزد 2- دانشگاه یزد

کلمات کلیدی :

پسته (Pistacia vera)،نشانگرهای مورفولوژیکی،نشانگرهای مولکولی،تنوع ژنتیکی،SNP

چکیده :

پسته (.Pistacia vera L) از مهم‌ترین درختان میوه مناطق خشک و نیمه‌خشک جهان به شمار می‌رود و به دلیل ارزش اقتصادی و زیست‌محیطی بالا، جایگاه ویژه‌ای در تولیدات باغی و برنامه‌های اصلاحی و همچنین در پایداری اکوسیستم‌ های شکننده این مناطق دارد. دوپایه‌بودن این گیاه، هرچند از نظر زیست‌شناسی تولیدمثل ویژگی مهمی محسوب می‌شود، اما در عمل یکی از چالش ‌های اساسی در مدیریت باغ، تولید نهال و اجرای برنامه‌ های به‌نژادی است؛ زیرا تشخیص جنسیت در مراحل اولیه رشد بر اساس صفات ظاهری امکان‌پذیر نیست و معمولاً تا زمان گل‌دهی چندین سال طول می‌کشد. از این‌رو، شناسایی شاخص‌ های قابل‌ اعتماد برای تفکیک پایه ‌های نر و ماده در مراحل اولیه، در کنار شناخت الگوی تنوع ژنتیکی در جمعیت‌ها و ژنوتیپ‌های مختلف، از نظر اقتصادی، اصلاحی و نیز مدیریت پایدار منابع ژنتیکی اهمیت زیادی دارد. در این مقاله، مطالعات انجام‌شده درباره استفاده از نشانگرهای مورفولوژیکی، فنولوژیکی و مولکولی برای تعیین جنسیت و ارزیابی تنوع ژنتیکی در جنس Pistacia با تأکید بر گونه اهلی P. vera L . مرور و تحلیل شده است. نتایج نشان می‌دهد که صفات مورفولوژیکی و فنولوژیکی، هرچند در توصیف و مقایسه ژنوتیپ‌ها و تفکیک ارقام مفید هستند، اما به‌دلیل تأثیرپذیری از شرایط محیطی و وابستگی به مرحله رشد، برای تشخیص زودهنگام جنسیت و برآورد دقیق تنوع ژنتیکی کفایت کامل ندارند. در مقابل، نشانگرهای مولکولی نظیر RAPD، SCAR، ISSR، SCoT، AFLP، SSR و به‌ویژه SNP ابزارهای کارآمدتری برای شناسایی تفاوت‌های ژنتیکی مرتبط با جنسیت و ساختار تنوع ژنتیکی در ژرم‌پلاسم پسته فراهم کرده‌اند. با وجود پیشرفت‌های قابل توجه، برای دستیابی به نشانگرهای کاملاً پایدار، قابل‌ انتقال و قابل ‌استفاده در برنامه‌های اصلاحی و مدیریت زیست‌ محیطی منابع ژنتیکی پسته در مواجهه با چالش‌ های اقلیمی، نیاز به مطالعات ژنومی و اعتبارسنجی ‌های گسترده‌تر در جمعیت ‌ها و گونه‌ های مختلف این جنس احساس می‌شود.