کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

کشاورزی در عصر تغییرات اقلیمی: چالش‌ها و راهبردهای ارتقای تاب‌آوری محصولات زراعی

نویسندگان :

محمد سعید وقار¹ رضا رضاپور²

1- استادیار گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران 2- دانشجوی کارشناسی تولیدات گیاهی، دانشگاه آزاد اسلامی، قصرشیرین، کرمانشاه، ایران

کلمات کلیدی :

امنیت غذایی،تاب‌آوری محصولات زراعی،تغییرات اقلیمی،تنش ترکیبی،تنش‌های غیرزیستی،زیست‌فناوری و اصلاح نژاد گیاهی

چکیده :

تغییرات اقلیمی به‌سرعت در حال دگرگون کردن شرایط محیط زیست جهانی است و سامانه‌های کشاورزی را در سراسر جهان با افزایش فراوانی و شدت تنش‌های غیرزیستی نظیر گرما، خشکسالی، سیلاب، شوری و سرما مواجه کرده است. این تنش‌ها با تأثیر بر رشد، نمو و عملکرد گیاهان، خسارات اقتصادی قابل‌توجهی به تولیدات کشاورزی وارد می‌کنند و در موارد شدید می‌توانند امنیت غذایی و پایداری نظام‌های تولید غذا را تهدید کنند. این مقاله با هدف ابررسی چالش‌های ناشی از تغییرات اقلیمی برای محصولات کشاورزی و تحلیل راهبردهای علمی و فناورانه برای افزایش تاب‌آوری گیاهان در برابر شرایط تنش‌زای کنونی و آینده است. در این مطالعه، یافته‌های پژوهش‌های اخیر درباره پاسخ‌های مولکولی، متابولیکی و فیزیولوژیکی گیاهان به تنش‌های غیرزیستی مورد بررسی قرار گرفته و ظرفیت رویکردهایی مانند اصلاح نژاد پیشرفته، زیست‌فناوری گیاهی، بهره‌گیری از میکروبیوم گیاه و خاک، و فناوری‌های میان‌رشته‌ای برای افزایش تحمل گیاهان تحلیل شده است. همچنین اهمیت بررسی تنش‌های ترکیبی، که در شرایط واقعی مزرعه به‌طور هم‌زمان رخ می‌دهند، به‌عنوان یکی از چالش‌های اصلی پژوهش‌های آینده مورد تأکید قرار گرفته است. نتایج حاکی از آن است که ترکیب دانش ژنتیکی، فناوری‌های نوین و راهبردهای کشاورزی پایدار می‌تواند ظرفیت قابل‌توجهی برای ارتقای تاب‌آوری محصولات در برابر تغییرات اقلیمی فراهم کند. در نهایت، مقابله مؤثر با پیامدهای تغییرات اقلیمی در کشاورزی مستلزم گذار از رویکردهای تک‌رشته‌ای به راهبردهای یکپارچه و میان‌رشته‌ای است. بر این اساس، آغاز یک «انقلاب تاب‌آوری» در کشاورزی می‌تواند نقشی کلیدی در حفظ امنیت غذایی و پایداری تولید محصولات در دهه‌های آینده ایفا کند.