کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

ارزیابی و تحلیل چند مقیاسه خشکسالی تبریز توسط شاخص SPI و تحلیل روند تغییرات آن طی دوره آماری 74 ساله

نویسندگان :

بهرام سعیدی فرزاد¹

1- دانشگاه شهیدمدنی آذربایجان

کلمات کلیدی :

خشکسالی هیدرولوژیکی،شاخص SPI،تحلیل روند،آزمون من-کندال اصلاح شده،مهندسی محیط زیست،مدیریت منابع آب،تبریز

چکیده :

خشکسالی یکی از مهمترین چالشهای اقلیمی و محیطزیستی در مناطق خشک و نیمهخشک است و شناخت روندهای زمانی آن برای برنامهریزی و مدیریت پایدار منابع آب و حفاظت از محیط زیست اهمیت اساسی دارد. این پژوهش به ارزیابی مشخصههای خشکسالی و تحلیل روند آن در ایستگاه سینوپتیک تبریز طی یک دوره آماری 74 ساله (1951 تا 2024) میپردازد. مقادیر بارش ماهانه جهت محاسبه شاخص بارش استانداردشده (SPI) در 8 مقیاس زمانی (1 تا 48 ماهه) استفاده شد. تحلیل روند با دو رویکرد من-کندال ساده (MK) و من-کندال اصلاحشده با حذف روند پیشسفیدسازی(TFPW-MMK) به همراه تخمینگر شیب سن (Sen"’" sSlope) انجام گرفت. همچنین فرکانس دههای رخدادهای خشکسالی (SPI≤-1) برای شناسایی نقاط چرخش زمانی محاسبه گردید. نتایج نشاندهنده یک روند نزولی معنیدار در تمامی مقیاسهای زمانی است. آمارهZstd از 28/2- در مقیاس یکماهه به88 /14- در مقیاس 48 ماهه کاهش یافته و مقدار ZTFPW در مقیاس بلندمدت به عدد بحرانی67/36- رسیده است. نرخ افت شاخص (Sen’s Slope) در مقیاس بلندمدت (0021/0-) تقریباً 10 برابر سریعتر از مقیاس کوتاهمدت(0002/0-) برآورد گردید. تحلیل دههای نشان داد که فرکانس ماهانه خشکسالی بلندمدت (SPI-48) از صفر ماه در دهه 1970 به 58 ماه در دهه 2001-2010 جهش یافته است. بررسی مشخصه های خشکسالی نیز نشان داد تداوم خشکسالیها از حداکثر 3 ماه در SPI-1 به 58 ماه در SPI-48، و شدت تجمعی از96/6 به 34/83 افزایش یافته است. این نتایج نشان میدهد که حوضه تبریز با یک روند بلندمدت خشکشدگی، افزایش ماندگاری خشکسالی و غیرایستایی اقلیمی مواجه است. بنابراین، بازنگری در سیاستهای بهرهبرداری و مدیریت منابع آب، لحاظکردن سناریوهای تغییر اقلیم و توسعه رویکردهای انطباقی در مهندسی محیط زیست ضروری است.