کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

از «وفاداری تاریخی» تا «امنیت اکولوژیک»: واکاوی سیر تحول چارچوبهای فکری در مرمت منظر اکولوژیک

نویسندگان :

هما عصارزاده¹ فاطمه زارعی کردشولی² حسن دارابی³

1- گروه مهندسی طراحی محیط زیست دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران 2- گروه مهندسی طراحی محیط زیست دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران 3- گروه مهندسی طراحی محیط زیست دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

کلمات کلیدی :

مرمت منظر اکولوژیک،تحول گفتمان،امنیت اکولوژیک،تابآوری انتقادی،رئالیسم انتقادی

چکیده :

احیای منظر با رویکرد اکولوژیک، فراتر از یک کنش فنی، آیینهای از دگردیسیِ رابطهی انسان با طبیعت در طول تاریخ است. پژوهش حاضر با هدف ارائه سیر تحول گفتمانها و نگرشهای مسلط در این حوزه از آغاز تا به امروز، صورت گرفتهاست. بدین منظور با بهرهگیری از رویکرد برساختگرا و گفتمانی و با استفاده از تحلیل علمسنجی و مصورسازی اسناد در نرمافزارهای Biblioshiny و VOSviewer v1.6.20، شبکه همرخدادی کلیدواژهها و روندهای زمانی 2789 سند در پایگاه Scopus مورد واکاوی قرارگرفت. یافتهها، سه چارچوب فکری متمایز را آشکار میسازد: نخست، چارچوب «رئالیسم بومشناختی» (1930-1990) که تحت تأثیر آرای آلدو لئوپولد، بر «وفاداری تاریخی» به یک طبیعت بکر و اصیل تأکید داشت و «بازگرداندن» نظم ازدسترفته را هدف خود میدانست. دوم، چارچوب «نسبیگرایی اجتماعی-فرهنگی» (1990-2010) که با نقد افسانهی طبیعت بکر، «برساختگی» مفهوم طبیعت و نقش قدرت و فرهنگ در تعریف اکوسیستم مرجع را مطرح کرد و پارامترهایی چون دانش بومی و مشارکت اجتماعی را برجسته ساخت. سوم، چارچوب کنونی «رئالیسم انتقادی» (2010 به بعد) که با عبور از دوگانهی عینیت/ذهنیت، بر همتنیدگی ماده (اکولوژی) و معنا (اخلاق و قدرت) تأکید کرده و رویکردهای «تابآوری انتقادی»، «عدالت چندبعدی» و «امنیت اکولوژیک» را محور قرار میدهد. نتایج تحلیل خوشهای و روندهای زمانی نشاندهندهی گذار از مرمت گونهمحور و ایستا به رویکردی یکپارچه، چندعملکردی و مبتنی بر فناوریهای نوین مانند سنجش از دور و یادگیری ماشین در چارچوب «راهکارهای مبتنی بر طبیعت» است. در نهایت این پژوهش نتیجه میگیرد که مرمت معاصر دیگر بازگشت به گذشته نیست بلکه کنشی راهبردی و اخلاقی برای تابآوری و تضمین آینده در عصر کنونی محسوب میشود.