کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

تحلیل اثرات ترکیبی آلایندههای صنعتی و گردوغبار بر شاخصهای سلامت ساکنین شهرهای حاشیه مناطق صنعتی: یک مطالعه مروری نظاممند

نویسندگان :

امیر لشگری¹ شبنم علیپور اقدم²

1- دانشگاه آزاد کرج 2- دانشگاه جامع علمی کاربردی استان البرز شهرستان هشتگرد

کلمات کلیدی :

آلایندههای صنعتی،گردوغبار،اثرات ترکیبی،شاخصهای سلامت،مرور نظاممند

چکیده :

مواجهه همزمان با آلایندههای صنعتی و گردوغبار در ساکنین شهرهای حاشیه مناطق صنعتی به دلیل ماهیت ترکیبی و همافزای این آلایندهها، یکی از چالشهای پیچیده سلامت محیط زیست محسوب میشود. با وجود مطالعات متعدد در زمینه مواجهه شغلی، اثرات این آلودگی بر جمعیت عمومی حاشیهنشین به ویژه در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است. شکاف دانشی در زمینه اثرات ترکیبی و بلندمدت این آلایندهها بر شاخصهای سلامت جسمی و روانی، ضرورت انجام یک مطالعه مروری نظاممند را آشکار میسازد. هدف این پژوهش، تحلیل اثرات ترکیبی آلایندههای صنعتی و گردوغبار بر شاخصهای سلامت ساکنین شهرهای حاشیه مناطق صنعتی به روش مروری نظاممند بود. این مطالعه با پیروی از پروتکل PRISMA (نسخه 2020) و جستجو در پایگاههای Scopus، PubMed، Web of Science، ScienceDirect، SID و Magiran طی بازه زمانی 2010 تا 2026 انجام شد. پس از غربالگری، 30 مقاله واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب و با استفاده از تحلیل مضمون جهتدار سنتز شدند. یافتهها نشان داد که مواجهه با آلایندههای صنعتی و گردوغبار با افزایش خطر بستری تنفسی (13 تا 30 درصد)، افزایش 1/5 درصدی خطر مرگ به ازای هر 10 میکروگرم بر مترمکعب افزایش PM2.5، و افزایش خطر بستری به دلیل اختلالات سایکوتیک (نسبت خطر 1/27 برای NO2) همراه است. همچنین، مناطق صنعتی دارای سطح آلودگی فلزات سنگین «زیاد» تا «شدید» بوده و مدلهای پیشرفته (WQS و PMF) ماهیت چندمنبعی و همافزای آلایندهها را تأیید کردند. از مجموع 30 مقاله، تنها 9 مقاله مربوط به مطالعات داخلی ایران بود و استانهای صنعتی کلیدی نظیر خوزستان فاقد دادههای کافی بودند. نتیجهگیری میشود که ساکنین حاشیه مناطق صنعتی در معرض بار مضاعفی از آلایندهها هستند و اثرات ترکیبی آنها پیامدهای جدی بر سلامت تنفسی، قلبی-عروقی و روانی دارد. فقدان دادههای کافی در سطح ملی، به ویژه در زمینه اثرات ترکیبی و طولی، یک خلأ علمی هشداردهنده است که نیازمند توجه فوری سیاستگذاران است. طراحی مطالعات کوهورت با مدلهای تحلیل ترکیبی، پوشش جغرافیایی استانهای فاقد داده، و بازنگری در ضوابط فاصله استقرار شهرکهای صنعتی از مناطق مسکونی به عنوان اولویتهای پژوهشی و اجرایی پیشنهاد میشود.