کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

مطالعه توزیع فضایی آلودگیهای زیستمحیطی فلزات سنگین و بررسی راهکارها و چالش های مدیریتی مراتع، مطالعه موردی، حاشیه دریاچه ارومیه، شهرستان شبستر

نویسندگان :

بهرام هوشنگی شندی¹ عرفان ذوالفقاری²

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر 2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر

کلمات کلیدی :

فلزات سنگین،توزیع فضایی آلودگی،روش درونیابی IDW،مدیریت پایدار مراتع،بیوفیلتراسیون

چکیده :

آلودگی فلزات سنگین یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی در اکوسیستمهای شکننده، بهویژه نواحی حاشیهای دریاچهها و مراتع پیرامونی آنها بهشمار میرود. این آلایندهها به دلیل پایداری بالا، سمیت و قابلیت تجمع زیستی، میتوانند عملکرد اکولوژیکی خاک و پوشش گیاهی را مختل کرده و سلامت انسان و دام را بهطور جدی تهدید کنند. دریاچه ارومیه و مراتع اطراف آن، بهویژه در محدوده شهرستان شبستر، طی دهههای اخیر تحت تأثیر فشارهای انسانی نظیر توسعه کشاورزی، تغییر کاربری اراضی، فعالیتهای صنعتی و کاهش تراز آب دریاچه، با افزایش خطر آلودگی فلزات سنگین مواجه شدهاند. هدف پژوهش حاضر تحلیل توزیع فضایی فلزات سنگین شامل ارسنیک، کادمیم، سرب، مس، نیکل و وانادیوم در خاک مراتع حاشیهای دریاچه ارومیه با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روشهای درونیابی فضایی است. بدین منظور، دادههای حاصل از نمونهبرداری خاک بهکار گرفته شد و با استفاده از روش وزندهی معکوس فاصله (IDW)، نقشههای پهنهبندی آلودگی فلزات سنگین در محیط ArcGIS تهیه گردید. نتایج نشان داد که توزیع فلزات سنگین در منطقه مورد مطالعه ناهمگن بوده و برخی فلزات نظیر مس و سرب در بخشهایی از منطقه دارای غلظت متوسط تا بالا هستند، در حالی که آلودگی کادمیم، ارسنیک و وانادیوم در اغلب نواحی در سطح پایینتری قرار دارد. این الگوها بیانگر تأثیر همزمان عوامل طبیعی، کاربری اراضی و فعالیتهای انسانی بر تمرکز آلایندهها میباشند. بر اساس یافتهها، شناسایی پهنههای بحرانی آلودگی امکان اولویتبندی اقدامات مدیریتی را فراهم میسازد. در این راستا، بهکارگیری راهکارهایی نظیر مدیریت پایدار مراتع، استفاده از گیاهان مقاوم به فلزات سنگین، بیوفیلتراسیون، تقویت پوشش گیاهی طبیعی و کاربرد کودهای آلی پیشنهاد میشود. نتایج این پژوهش میتواند بهعنوان مبنایی علمی برای تصمیمگیریهای مدیریتی در جهت کاهش آلودگی خاک، حفاظت از مراتع و ارتقای پایداری اکولوژیکی نواحی حاشیهای دریاچه ارومیه مورد استفاده قرار گیرد.