کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

صفحه اصلی / هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست

بازتعریف نقش رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در شکل‌دهی گفتمان آلودگی هوا

نویسندگان :

مهدی منافی¹

1- دانشگاه آزاد اسلامی، تهران مرکزی

کلمات کلیدی :

آلودگی هوا،گفتمان محیط‌زیستی،رسانه‌های اجتماعی،افکار عمومی

چکیده :

آلودگی هوا در دهه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین بحران‌های زیست‌محیطی و اجتماعی جهان تبدیل شده است و رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نقش فزاینده‌ای در بازنمایی، تفسیر و جهت‌دهی به افکار عمومی پیرامون این بحران ایفا می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف بازتعریف نقش رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در شکل‌دهی گفتمان آلودگی هوا انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی با رویکرد تحلیل محتوای کیفی بود. جامعه آماری پژوهش شامل استادان دانشگاه، متخصصان علوم ارتباطات، کارشناسان محیط‌زیست، فعالان رسانه‌ای، روزنامه‌نگاران حوزه محیط‌زیست و کارشناسان سیاست‌گذاری عمومی بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 27 نفر از خبرگان انجام شد و تحلیل داده‌ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در عصر دیجیتال، صرفاً ابزار اطلاع‌رسانی نیستند، بلکه به کنشگران فعال در تولید و هدایت گفتمان آلودگی هوا تبدیل شده‌اند. مهم‌ترین مفاهیم استخراج‌شده شامل رسانه‌ای‌شدن بحران آلودگی هوا، غلبه روایت‌های احساسی بر روایت‌های علمی، افول مرجعیت رسانه‌های رسمی، شکل‌گیری کنشگری دیجیتال محیط‌زیستی، بازتولید بی‌اعتمادی عمومی، سیاسی‌شدن گفتمان آلودگی هوا و جهت‌دهی افکار عمومی توسط شبکه‌های اجتماعی بود. نتایج همچنین نشان داد که الگوریتم‌های رسانه‌ای با برجسته‌سازی محتواهای هیجانی و بحران‌محور، در تشدید اضطراب اجتماعی و تضعیف روایت‌های علمی نقش دارند. در مرحله کدگذاری انتخابی، مقوله هسته‌ای پژوهش با عنوان «بازتعریف رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان کنشگران فعال در تولید و هدایت گفتمان آلودگی هوا» شناسایی شد. نتایج پژوهش بیانگر آن است که شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های دیجیتال، علاوه بر افزایش آگاهی عمومی و تقویت مطالبه‌گری محیط‌زیستی، می‌توانند بر اعتماد عمومی، مشارکت اجتماعی و سیاست‌گذاری‌های محیط‌زیستی نیز تأثیرگذار باشند. بر این اساس، ضرورت دارد نهادهای مسئول با اتخاذ راهبردهای ارتباطی شفاف، تقویت سواد رسانه‌ای و توسعه روزنامه‌نگاری علمی محیط‌زیستی، مدیریت مؤثرتری بر گفتمان رسانه‌ای آلودگی هوا داشته باشند.